Adrenal İnsidentaloma Nedir? Böbrek Üstü Bezinde Tesadüfen Bulunan Kitle

Adrenal insidentaloma, başka bir nedenle (örneğin karın ağrısı, böbrek taşı veya akciğer şikayetleri nedeniyle) çekilen bilgisayarlı tomografi ya da MR'da tesadüfen saptanan, 1 cm ve üzerindeki böbrek üstü bezi kitlesidir. Görüntüleme yöntemlerinin yaygınlaşmasıyla sık karşılaşılan bir durum haline gelmiştir; tomografi çekilen erişkinlerin yaklaşık %2–5'inde görülür ve yaşla birlikte sıklığı artar.

Raporunuzda “sürrenal adenom” veya “adrenal lezyon” ifadesini gördüyseniz endişelenmenize gerek yoktur; bu kitlelerin büyük çoğunluğu iyi huylu ve hormon salgılamayan adenomlardır. Ancak her insidentalomanın sistematik olarak değerlendirilmesi gerekir.

İki Temel Soru

1. Kitle kötü huylu olabilir mi?

Bu soru büyük ölçüde görüntüleme özellikleriyle yanıtlanır. İlaçsız tomografide yoğunluğun düşük olması (10 Hounsfield ünitesinin altında), yani kitlenin yağdan zengin olması, iyi huylu bir adenomu güçlü şekilde destekler. Kitlenin büyüklüğü (özellikle 4 cm üzeri), düzensiz kenarları, heterojen yapısı ve hızlı büyümesi şüphe uyandırır. Gerekirse kontrastlı tomografi, MR veya PET/BT ile ek değerlendirme yapılır.

2. Kitle hormon salgılıyor mu?

Görünümü masum olsa bile her insidentalomada hormon taraması yapılmalıdır:

• Kortizol fazlalığı için: 1 mg deksametazon baskılama testi (gece ilaç alınıp sabah kortizol ölçülür). Belirgin Cushing bulguları olmayan ancak hafif kortizol fazlalığı olan hastalar (“hafif otonom kortizol salgısı”) sık görülür ve tansiyon, şeker, kemik sağlığını etkileyebilir.
• Feokromositoma için: Kanda veya idrarda metanefrin ölçümü. Görüntülemede yağdan zengin adenom özelliği taşıyan kitlelerde bu test atlanabilir; bu karar hekim tarafından verilir.
• Aldosteron fazlalığı için: Tansiyonu yüksek veya potasyumu düşük olan hastalarda aldosteron/renin oranı.
• Kötü huylu kitle şüphesinde ek olarak cinsiyet hormonları ve öncül hormonlar.

Ne Zaman Ameliyat Gerekir?

• Belirgin hormon salgılayan kitleler (Cushing sendromu, feokromositoma, tek taraflı aldosteron fazlalığı)
• Kötü huylu olma şüphesi taşıyan kitleler
• Takipte belirgin büyüme gösteren kitleler
• Hafif kortizol fazlalığı olup buna bağlı olabilecek metabolik hastalıkları kötüleşen seçilmiş genç hastalar

Ameliyat genellikle kapalı (laparoskopik) yöntemle yapılır.

Takip

4 cm'den küçük, görüntüleme özellikleri tipik iyi huylu adenom olan ve hormon salgılamayan kitlelerde güncel kılavuzlar uzun süreli görüntüleme takibini çoğu zaman gerekli görmez. Görüntüleme özellikleri belirsiz olan kitlelerde ise 6–12 ay sonra kontrol görüntüleme yapılır. Hafif kortizol fazlalığı olan hastalar tansiyon, şeker, kemik yoğunluğu ve kalp-damar riski açısından düzenli izlenir.

Akılda Tutulması Gerekenler

• Adrenal insidentalomaların büyük çoğunluğu zararsızdır.
• Her insidentalomada hormon testleri yapılmalıdır; “küçük” olması hormon salgılamadığı anlamına gelmez.
• Değerlendirme endokrinoloji uzmanı tarafından yapılmalı, ameliyat kararı endokrinoloji–cerrahi işbirliğiyle verilmelidir.

Daha fazla bilgi için böbrek üstü bezi hastalıkları sayfamızı inceleyebilirsiniz.