Paratiroid Adenomu ve Kalsiyum Yüksekliği

Rutin kan tahlilinde kalsiyum değerinizin yüksek çıktığını öğrendiyseniz, bunun en sık nedenlerinden biri paratiroid adenomudur. Paratiroid adenomu, boyunda tiroid bezinin arkasında bulunan küçük paratiroid bezlerinden birinde gelişen iyi huylu bir tümördür. Bu tümör kontrolsüz şekilde parathormon (PTH) salgılayarak kandaki kalsiyumu yükseltir. Bu duruma primer hiperparatiroidi denir.

Kalsiyum Yüksekliğinin Nedenleri

Ayaktan başvuran hastalarda kalsiyum yüksekliğinin en sık nedeni primer hiperparatiroididir. Hastanede yatan hastalarda ise kanserler önde gelir. Diğer nedenler arasında aşırı D vitamini veya kalsiyum takviyesi kullanımı, bazı idrar söktürücü ilaçlar, lityum, uzun süre hareketsiz kalma, sarkoidoz gibi hastalıklar ve ailesel hipokalsiürik hiperkalsemi sayılabilir.

Paratiroid Adenomunun Belirtileri

Klasik olarak “taşlar, kemikler, karın ağrıları ve psişik şikayetler” şeklinde özetlenir:

• Böbrek: Böbrek taşı, sık idrara çıkma, çok su içme, böbrek fonksiyonlarında bozulma
• Kemik: Kemik erimesi, kırık, kemik ağrıları
• Sindirim: Kabızlık, bulantı, iştahsızlık, mide ülseri, pankreatit
• Sinir sistemi ve ruh hali: Halsizlik, yorgunluk, unutkanlık, konsantrasyon güçlüğü, depresyon, uyku bozukluğu
• Kas: Güçsüzlük

Ancak günümüzde hastaların çoğu hiçbir belirgin şikayeti olmadan, rutin tahlillerde tesadüfen tanı almaktadır.

Tanı Nasıl Konur?

1. Kan testleri: Kalsiyum (albumin ile düzeltilmiş veya iyonize), PTH, fosfor, D vitamini, böbrek fonksiyonları. Kalsiyum yüksekken PTH'nin yüksek veya “uygunsuz normal” olması primer hiperparatiroidiyi gösterir.
2. 24 saatlik idrarda kalsiyum: Benzer tablo yapan ve ameliyat gerektirmeyen ailesel hipokalsiürik hiperkalsemiyi ayırt eder; ayrıca böbrek taşı riskini değerlendirir.
3. Kemik yoğunluğu ölçümü: Özellikle ön kol ölçümü önemlidir.
4. Böbrek ultrasonu: Taş ve kireçlenme açısından.

Adenomun Yerinin Bulunması

Tanı kan testleriyle konur; görüntüleme yalnızca ameliyat planlaması için, yani hastalıklı bezin yerini bulmak için yapılır:

• Boyun ultrasonu
• Paratiroid sintigrafisi (MIBI)
• 4 boyutlu BT
• 18F-kolin PET/BT: Diğer yöntemlerle yeri bulunamayan adenomlarda yüksek başarıyla kullanılabilen yeni bir yöntemdir. Doç. Dr. İbrahim Demirci'nin de bu konuda kongre sunumu bulunmaktadır.

Kimler Ameliyat Olmalı?

Paratiroid adenomunun kesin tedavisi cerrahidir. Uluslararası kılavuzlara göre şu durumlarda ameliyat önerilir:

• Belirti veren tüm hastalar
• Kalsiyumun normalin üst sınırını 1 mg/dL'den fazla aşması
• Osteoporoz veya omurga kırığı
• Böbrek taşı, böbrek fonksiyonlarında azalma veya idrarda yüksek kalsiyum
• 50 yaşından genç olmak

Bu kriterleri taşımayan hastalar düzenli kan, kemik ve böbrek kontrolleriyle izlenebilir. Ameliyat istemeyen veya ameliyat riski yüksek hastalarda kalsiyumu düşüren ilaçlar kullanılabilir.

Ameliyat Sonrası

Yeri önceden belirlenmiş tek bir adenom için yapılan hedefe yönelik (minimal invaziv) ameliyatlar kısa sürer ve hastalar genellikle hızlı iyileşir. Başarılı ameliyat sonrası kalsiyum normale döner, kemik yoğunluğu artar ve böbrek taşı riski azalır. Ameliyat sonrası erken dönemde geçici kalsiyum düşüklüğü görülebilir ve kısa süreli kalsiyum desteği gerekebilir.

Daha fazla bilgi için Ankara paratiroid hastalıkları sayfamızı inceleyebilirsiniz.