Prolaktin Yüksekliği ve Prolaktinoma

Prolaktin, hipofiz bezinden salgılanan ve en bilinen görevi doğum sonrası süt yapımını sağlamak olan bir hormondur. Gebelik ve emzirme dışında kanda prolaktin yüksekliğine hiperprolaktinemi denir. Hiperprolaktinemi, hem kadınlarda hem erkeklerde üreme sistemi üzerinde önemli etkilere sahiptir.

Prolaktin Yüksekliğinin Nedenleri

Fizyolojik nedenler

Gebelik, emzirme, meme ucu uyarımı, yoğun egzersiz, stres, uyku ve kan alımı sırasındaki gerginlik prolaktini geçici olarak yükseltebilir.

İlaçlar

Prolaktin yüksekliğinin en sık nedenlerinden biridir. Bazı antipsikotikler, antidepresanlar, mide bulantısı ve reflü ilaçları (metoklopramid, domperidon), bazı tansiyon ilaçları ve opioidler prolaktini yükseltebilir.

Hastalıklar

• Prolaktinoma: Hipofizde prolaktin salgılayan iyi huylu tümör
• Hipofiz sapına bası yapan diğer hipofiz kitleleri
• Hipotiroidi
• Böbrek ve karaciğer yetmezliği
• Polikistik over sendromu ile birlikte hafif yükseklikler

Makroprolaktinemi

Bazı kişilerde prolaktin, biyolojik olarak etkisiz büyük bir molekül şeklinde (makroprolaktin) dolaşır. Laboratuvar değeri yüksek görünür ancak belirti yapmaz ve tedavi gerektirmez. Belirtisi olmayan prolaktin yüksekliğinde bu durum mutlaka araştırılmalıdır.

Belirtiler

Kadınlarda

• Adet düzensizliği veya adet görmeme
• Memeden süt gelmesi (galaktore)
• Kısırlık
• Cinsel istek azalması, vajinal kuruluk

Erkeklerde

• Cinsel istek azalması, sertleşme sorunu
• Kısırlık
• Memelerde büyüme
• Erkeklerde tanı genellikle daha geç konur ve tümörler daha büyük olabilir; bu durumda baş ağrısı ve görme alanı kaybı görülebilir.

Uzun süreli prolaktin yüksekliği, cinsiyet hormonlarını baskıladığı için kemik erimesine de yol açabilir.

Tanı

Prolaktin ölçümü sabah, kan alımından önce kısa bir dinlenme ile yapılmalıdır. Hafif yükseklikte test tekrarlanır. Kullanılan ilaçlar gözden geçirilir; gebelik, hipotiroidi ve böbrek fonksiyonları değerlendirilir. Neden bulunamazsa hipofiz MR çekilir. Büyük tümörlerde görme alanı muayenesi yapılır.

Prolaktinoma Tedavisi

Prolaktinomalar, ameliyat yerine ilaçla başarıyla tedavi edilebilen nadir tümörlerdendir. Dopamin agonisti ilaçlar (en sık kabergolin) prolaktini düşürür ve çoğu hastada tümörü belirgin şekilde küçültür. Haftada bir veya iki kez kullanılan tabletler genellikle iyi tolere edilir.

• Tedaviye yanıt prolaktin düzeyi ve MR ile izlenir.
• Uzun süre normal prolaktin değerleri ve küçülmüş tümör olan seçilmiş hastalarda ilaç kademeli olarak kesilebilir.
• İlaca yanıt vermeyen veya ilacı tolere edemeyen hastalarda ameliyat düşünülür.

Prolaktinoma ve Gebelik

Tedavi ile prolaktin normale döndüğünde doğurganlık genellikle geri gelir. Gebelik saptandığında küçük tümörlerde ilaç çoğu zaman kesilir ve takip edilir; büyük tümörlerde gebelik boyunca daha yakın izlem gerekir.

Daha fazla bilgi için hipofiz bezi hastalıkları sayfamızı inceleyebilirsiniz.