Uyku Apnesi, Diyabet ve Obezite Arasındaki İlişki

Uyku, yalnızca dinlenme zamanı değildir; vücudun hormon dengesini yeniden kurduğu, metabolizmanın düzenlendiği aktif bir süreçtir. Son yıllarda yapılan çalışmalar, uyku bozukluklarının ve özellikle obstrüktif uyku apnesinin obezite ve tip 2 diyabet ile çift yönlü ve güçlü bir ilişki içinde olduğunu göstermiştir. Doç. Dr. İbrahim Demirci, “Uyku bozuklukları, diyabet ve obezite” başlıklı derleme makalenin yazarıdır ve uyku tıbbı alanında doktora eğitimine devam etmektedir.

Obstrüktif Uyku Apnesi Nedir?

Uyku sırasında boğazdaki kasların gevşemesiyle üst solunum yolunun tekrarlayan şekilde kısmen veya tamamen tıkanmasıdır. Her tıkanma, kanda oksijen düşmesine ve beynin kısa süreli uyanmasına yol açar. Kişi çoğu zaman bu uyanmaların farkında olmaz; ancak uyku bölünür ve kalitesi bozulur.

Belirtiler

• Yüksek sesli, düzensiz horlama
• Yatak partnerinin fark ettiği nefes durmaları
• Gece boğulma hissiyle uyanma
• Sık gece idrara çıkma
• Sabah baş ağrısı ve ağız kuruluğu
• Gün içi aşırı uykululuk, araç kullanırken uyuklama
• Dikkat ve hafıza sorunları, sinirlilik

Uyku Apnesi ve Diyabet

Tip 2 diyabet hastalarının önemli bir kısmında uyku apnesi bulunduğu ve büyük çoğunluğunun tanı almadığı bilinmektedir. Uyku apnesinde tekrarlayan oksijen düşmeleri ve uyanmalar:

• Stres hormonlarını (kortizol, adrenalin) artırır,
• Vücutta kronik iltihabı tetikler,
• İnsülin direncini artırır ve kan şekeri kontrolünü zorlaştırır,
• Diyabetin göz, böbrek ve sinir komplikasyonlarıyla ilişkilidir.

Uyku Apnesi ve Obezite: Kısır Döngü

Obezite, özellikle boyun çevresinde yağ birikimi, uyku apnesinin en önemli risk faktörüdür. Öte yandan uyku apnesi ve kalitesiz uyku; açlık hormonu ghrelini artırıp tokluk hormonu leptini azaltarak iştahı artırır, gün içi yorgunluk fiziksel aktiviteyi azaltır. Sonuçta kilo alımı kolaylaşır ve uyku apnesi ağırlaşır. Bu kısır döngünün kırılması için her iki sorunun birlikte ele alınması gerekir. Kilo kaybı uyku apnesinin şiddetini belirgin şekilde azaltabilir.

Uykusuzluk ve Kısa Uyku da Önemli

Uyku apnesi olmasa bile gecede 6 saatten az uyumak, düzensiz uyku saatleri ve vardiyalı çalışma, insülin duyarlılığını azaltır ve kilo alımını kolaylaştırır. Tek bir gece bile yetersiz uykunun ertesi gün insülin direncini artırabildiği gösterilmiştir.

Tanı ve Tedavi

Uyku apnesinin kesin tanısı polisomnografi (uyku testi) ile konur. Tedavide:

• Kilo kaybı ve alkolden kaçınma
• Sırtüstü yatmayı azaltan pozisyon önlemleri
• Orta ve ağır apnede CPAP (pozitif hava basıncı cihazı)
• Seçilmiş hastalarda ağız içi apareyler veya cerrahi

Uyku apnesinin tedavisi; gün içi uykululuğu düzeltir, tansiyonu düşürür ve bazı hastalarda kan şekeri kontrolüne katkı sağlar.

Kimler Uyku Apnesi Açısından Değerlendirilmeli?

Obezite veya tip 2 diyabeti olup horlama, gün içi uykululuk veya dirençli tansiyonu olan herkes uyku apnesi açısından sorgulanmalıdır.

Daha fazla bilgi için uyku bozuklukları ve endokrin sistem sayfamızı inceleyebilirsiniz.