İnsülin Direnci Nedir? Belirtileri, Testleri ve Tedavisi

İnsülin, pankreastan salgılanan ve kandaki şekerin hücrelere girmesini sağlayan hormondur. İnsülin direnci, vücut hücrelerinin (özellikle kas, karaciğer ve yağ dokusunun) insüline normal yanıt vermemesidir. Bu durumda pankreas, kan şekerini normal tutabilmek için daha fazla insülin üretmek zorunda kalır. Bir süre kan şekeri normal kalabilir; ancak pankreas bu yükü taşıyamaz hale geldiğinde önce prediyabet, ardından tip 2 diyabet gelişebilir.

İnsülin Direncinin Nedenleri

• Karın bölgesinde yağlanma (viseral obezite)
• Hareketsiz yaşam
• Rafine karbonhidrat ve şekerden zengin beslenme
• Genetik yatkınlık ve ailede diyabet öyküsü
• Yetersiz uyku ve uyku apnesi
• Polikistik over sendromu (PKOS)
• Bazı hormon hastalıkları (Cushing sendromu, akromegali)
• Kortizon gibi bazı ilaçlar
• İleri yaş

İnsülin Direnci Belirtileri

İnsülin direncinin tek başına kendine özgü belirtisi çoğu zaman yoktur. Ancak şu bulgular insülin direncini düşündürebilir:

• Bel çevresinin artması, karında yağlanma
• Boyun, koltuk altı veya kasıkta koyu renkli, kadifemsi ciltte kalınlaşma (akantozis nigrikans)
• Deri etleri (akrokordon)
• Kadınlarda adet düzensizliği ve kıllanma
• Kan testlerinde trigliserid yüksekliği, HDL düşüklüğü
• Yağlı karaciğer

Yemekten sonra uyku hali ve tatlı isteği gibi şikayetler sıkça insülin direncine bağlansa da, bu belirtiler özgül değildir ve başka nedenlerle de görülebilir.

İnsülin Direnci Nasıl Ölçülür?

Pratikte en sık kullanılan yöntem, açlık kan şekeri ve açlık insülin değerleriyle hesaplanan HOMA-IR indeksidir. Ancak HOMA-IR'ın laboratuvarlar arası farklılık gösterebilmesi ve kesin bir “normal” sınırının olmaması nedeniyle tek başına tanı koydurucu değildir. Bu nedenle değerlendirme; bel çevresi, kan şekeri, HbA1c, trigliserid, HDL, tansiyon ve gerekirse şeker yükleme testi ile birlikte yapılır. Doç. Dr. İbrahim Demirci, insülin direncini gösteren bir diğer basit belirteç olan trigliserid-glukoz (TyG) indeksi üzerine yayımlanmış çalışmaların yazarlarındandır.

İnsülin Direnci Nasıl Kırılır?

Kilo kaybı

Vücut ağırlığının %5–10'unun verilmesi insülin duyarlılığını belirgin şekilde artırır.

Fiziksel aktivite

Kaslar, kan şekerinin en büyük kullanıcısıdır. Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüşe ek olarak haftada 2–3 gün direnç egzersizi yapmak insülin direncini azaltır. Egzersizin etkisi kilo vermeden bile görülür.

Beslenme

Şekerli içecekler ve rafine karbonhidratların azaltılması; sebze, baklagil, tam tahıl, yeterli protein ve sağlıklı yağların tercih edilmesi önerilir. Tek bir “insülin direnci diyeti” yoktur; sürdürülebilir olan beslenme düzeni en iyisidir.

Uyku

Gecede 7–8 saat kaliteli uyku ve varsa uyku apnesinin tedavisi önemlidir.

İlaç tedavisi

Prediyabet veya PKOS gibi durumlarda, hekim değerlendirmesiyle metformin gibi ilaçlar kullanılabilir. Yalnızca HOMA-IR yüksekliği nedeniyle herkese ilaç başlanması doğru değildir.

İnsülin direncinin diyabete ilerlemesini önlemek için prediyabet yazımızı ve diyabet tedavisi sayfamızı okuyabilirsiniz.